بوی بهار....
بوی باران، بوی سبزه، بوی خاک
شاخه های شسته، باران خورده، پاک
آسمان آبی و ابر سپید
برگ های سبز بید
عطر نرگس، رقص باد
نغمه شوق پرستوهای شاد
خلوت گرم کبوترهای مست
نرم نرمک می رسد اینک بهار
خوش به حال روزگار
خوش به حال چشمه ها و دشت ها
خوش به حال دانه ها و سبزه ها
خوش به حال غنچه های نیمه باز
خوش به حال دختر میخک که می خندد به ناز
خوش به حال جام لبریز از شراب
خوش به حال آفتاب
نرم نرمک می رسد اینک بهار
خوش به حال روزگار
ای دل من، گرچه در این روزگار
جامه رنگین نمی پوشی به کام
باده رنگین نمی نوشی به جام
نقل و سبزه در میان سفره نیست
جامت از آن مِی که می باید تهی است
ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم
ای دریغ از من اگر مستم نسازد آفتاب
ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار
نرم نرمک می رسد اینک بهار
خوش به حال روزگار
گر نکوبی شیشه غم را به سنگ
هفت رنگش می شود هفتاد رنگ
ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم
ای دریغ از من اگر مستم نسازد آفتاب
ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار
نرم نرمک می رسد اینک بهار
خوش به حال روزگار...
(مشيری)
نوروز؛ جشن نوزایی آفرینش
نوروز ایرانیان که در آغاز فصل بهار جشن گرفته می شود پیام آور نوشدگی سال و آمدن گرما و مرگ زمستان و باززایی طبیعت و زمان خروج انسان از عالم خمودگی و پیوستن به طبیعت و شروع حیات اجتماعی دوباره در جامعه و کار دسته جمعی در بیرون از خانه و در مزرعه و باغ و بوستان است. دگرگونی طبیعت در گردش سال و نقش آن در زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم واکنش هایی نمادین در فرهنگ رفتاری مردم پدید آورده، که در مجموعه ای از آئین ها و آداب و رسوم به هنگام نوروز نمایان می شود. بسیاری از رفتارهای آئینی و نمادین مربوط به نوروز با اسطوره های اولیه در جامعه های انسانی سرزمین ایران ارتباط دارد و نشان دهنده رفتارها یا رخدادهایی هست که در آغاز شکل گیری آن جامعه ها پدید آمده است. نوروز ایرانیان در آغاز فروردین و فصل بهار همان جشن اهورامزدا، ایزد بزرگ دین مزدیسناست ،که در روز اورمزد، نخستین روز از نخستین ماه سال برگزار می شود و هم روز آفرینش جهان و کائنات و انسان است. نوروز به بیان ابوریحان بیرونی، روز «نوزایی آفرینش» و به روایت شمس الدین محمد دمشقی روز «آفرینش نور» و روزی است که مردم را در این «روزی نو از ماهی نو و سالی نو، به آراسته و نوگردانیدن آنچه که گذشت زمان کهنه کرده بر می انگیزاندند» و معتقد بودند که در نوروز مقدرات مردم برای یک سال تمام تعیین و استوار می گردد
از آیین های برخاسته ازسنت های رایج در دوران اساطیری، برخی معنا و مفهوم و کارکرد شان را در زندگی مردم امروزین از دست داده اند و دیگر کارآمد و سودمند نیستند و به صورت «بقایای فرهنگی» (Cultural survivals) غیرفعال بازمانده اند. برخی دیگر هنوز در زندگی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و در حیات دینی و مذهبی و رفتارهای معنوی مردم جامعه فعال باقی مانده و نقش و معنا دارند و در انسجام و تحکیم روابط میان افراد و گروه های اجتماعی کارساز و مؤثرند. آیین های نوروزی از دسته رفتارهای فرهنگی هستند که برخی از آنها هنوز در جامعه کنونی ایران بازمانده و کم و بیش کارکرد و نقش کارآمد و سودمند خود را میان گروه هایی از مردم حفظ کرده اند.
خاستگاه و بن مایه بسیاری از رفتارهای آرمانی – آئینی مربوط به جشن نوروز و آداب نوروزی را باید در فرهنگ جامعه های باستانی و در زمان سیطره فرهنگ اساطیری جستجو کرد. این رفتارهای آئینی – آرمانی در گذر زمان دگرگونی یافته و در هر دوره و در هر مکان صورت و معنای خود را با ساختار اجتماعی – فرهنگی جامعه های آن دوره و مکان تطبیق داده و در رهگذر این سازگاری چیزهایی از دست داده و چیزهایی تازه گرفته و به شکل کنونی درآمده است. یکی ازآیین ها ی نوروزی سفره هفت سین است :
سفره اي كه براي تكريم و تقديس خداوند و شش امشا سپند او انداخته می شد .( شش امشا سپند عبارتند از : اردیبهشت ،خرداد، مرداد ،شهریور ، بهمن ،اسفند )
اين ها با هم مجموعه ای هفت گانه را تشكيل مي دادند و بدين ترتیب که هفت ظرف يا سيني به احترام هفت امشا سپند بر سر سفره گذاشته مي شد .
كتاب مقدس: يكي از واجبات سفره نوروزي باستاني كتاب اوستا بود زيرا مي خواستند خوان خود را با كلام الهي متبرك سازند چون دين اسلام آمد قرآن جاي اوستا را گرفت امروزه تلاوت آياتي از قرآن و خواندن دعا بسيار پسنديده است بويژه در زمان تحويل سال نو .
آب : اين عنصر بسيار مقدس و ماهي شناور در آن به ايزد بانو آناهيتا (ناهيد) مربوط است که الهه ی آب وآبادانی بوده و تضمين كننده زايش و باروري و فراواني و بركت ، از سوي ديگر آب با نور و روشني ارتباط دارد و وجود آن در سفره ی نوروزي به معني حضور بيشتر نور و روشنايي نيز هست .
آتش : مقدس ترين عنصر نزد زرتشتيان آتش بوده كه نماد پاكي و نور خداوند است و تقديس آن تعظيم الهيت است امروزه بسياري از موارد منقلي زيبا اما بدون آتش در كنار سفره گذاشته مي شود و دانه هاي اسفند هم اغلب از اجزاي تشكيل دهنده خوان نوروزي است .
سبزه : نشانه سرسبزي و باروري طبيعت و فراواني ورفاه زندگي بوده و هست سبزه ی نوروزي بيانگر آرزوي آدميان براي سالي پر بركت و پر بار نيز مي باشد در ايران باستان سه ظرف از سبزه را به عنوان سه دستورعمل اصلي دين ( پندار نيك – گفتار نيك – كردار نيك ) در سفره مي نهادند و بيشتر گندم و جو و ارزن بود.
آيينه : از آن جا كه آیینه با نور و تابش رابطه مستقيم دارد و مظهر روشني و فروغ محسوب می شود گذاشتن آن بر سفره ی نوروزي از زمان های دور مرسوم بوده و به معني نور و تقدس خانه است.
تخم مرغ : نماد باروري و زايش و بقاي نسل است . گذاشتن تخم مرغ در سفره ي نوروزي براي بقاي جامعه ضروري بوده است. ( رنگين كردن تخم مرغ ها براي جلوه ي بيشتر سفره ي نوروزي و چشمگير شدن آن است .)
ميوه ها : سيب و انار از ميوه هايي هستند كه معمولا در سفره جاي دارد . سيب هم نشانه بركت و فراواني فراورده هاي كشاورزي است . انار نيز ميوه اي نظر كرده و مقدس است ، بعضي آن را ميوه ي بهشتي مي دانند ودانه هاي فراوانش نشانه فراواني نعمت و بركت است .
سكه : وجود سكه هاي براق و زيبا ممكن است با يكي از امشاسپندان ( شهريور ) مرتبط باشد و يا مظهري از او به شمار رود ؛ چه شهريور حافظ فلزات است .
وپایان بخش آیین های نوروزی سیزده بدر است :
تمامي مراسم و آداب نوروزي با جشني ديگر پايان مي يابد كه روحيه و سر زندگي به آدميان مي بخشد و آنان را براي كار و كوشش هاي بعدي آماده مي كند . اين جشن سيزده بدر است كه هنوز هم در بين ايرانيان عموميت دارد و بسياري رعايت آيين اصلي آن را برخود واجب مي دانند اگر از حافظه اشخاص کهنسال ياري بگيريم ؛ به ما خواهند گفت كه بيشتر سالهايي كه به خاطردارند در روز سيزدهم باران باريده است . شايد همين امر باعث شده كه ايرانيان باستان روز سيزدهم ماه را روز ايزد باران بدانند . روزي كه بايد آن فرشته را به ياد آورد ؛ اورا ستايش كرد واز او خواست كه براي آمدن باران اقدام كند .
پس در روز سيزدهم فروردين ايرانيان براي ستايش اهورا مزد و طلب باران دسته جمعي به صحرا مي رفتند ؛. شايد بدين ترتيب بوده كه رسم بيرون از شهر و گردش در مرغزارهای و نشستن كنار آب روان ،ماندگار شده است .
اندیشه ي نحو ست اين روز ؛ كه از تصور عد (13) ناشي شده است مسلما اصالت ندارند واز ملل و اقوام ديگر به ميان ايرانيان راه يافته و مستقر شده است .
